literatürden- "1.Türkiye Mimarlık Eleştirisi Örnekleri Seçkisi"nden alıntı

M.Zahid

Mimarlık disiplininde kuram, uygulama ve üretimi tarif eden ve buradaki meydan okumaları hem belirleyen ve hem de onlarla belirlenen “entegre yapıya sahip organik, evrimsel bir söylemdir.

Kuram tarih ile örtüşür fakat ondan farklıdır. Tarih geçmişte olanları, bir zaman önce ortaya konanları aktarır. Kuram düne, güne bakar ve gelecek için alternatif üretir.
Kuram eleştiriden de farklıdır. Eleştiri bir eleştirmenin kendi normlarına yaslanarak, belli kavramları seçerek, önceliği kendisi tarafından belirlenmiş ve savunulmuş olan bazı bina, kent veya çevre paradigmalarında yoğunlaşarak yaptığı bir yorum-yargı eğilimidir.
Kuram bir disiplinin açıklanmamış, incelenmemiş yanları ile ilgilenir.

Kuramsal çalışmaların ele alınış biçimleri:
-Tanımlayıcı
-Önermeci
-Yasaklamacı
-Eleştirel

kuramın kapsama alanları:

mimar için gerekli özellikler üzerine söylemler.
mimari için gerekli özellikler üzerine söylemler, içkin-aşkın açılımlar, içsel dışsal ilişkiler, vb.
tasarım kuramı ve tekniklerini kapsayan, yapım, bileşenler, tipler, malzemeler ve süreçler üzerinde duran kuramlar;
mimarların, mimar düşünürlerin tarihe karşı tutumları üzerine kuramlar;
kuram ve uygulama arasındaki ilişki konusundaki tutumlara dair söylemler, ki bunlar doğa, tarih, anlam, kent, estetik, yapım teknikleri, konstrüksiyon, malzeme… gibi açılımlara sahip olabilirler.

Eleştiri metninin öncülleri:
-Bir dünya görüşüne, bir değerler sistemine sahip olmaksızın eleştiri metni kaleme alınmaz.
-Her eleştiri normatiftir; bu nedenle metin yazarının kendi sığındığı normları okura en başta bildirmesi ve bunu açıkça ifade edebilmesi bir tür zorunluluktur.
-Eleştiri metninin hangi mimarlık ve veya bina paradigmaları üzerine yoğunlaştığı belirtik olmalıdır.
-Eleştiri derinliğine bağlı olarak bina veya düzenleme etraflıca tanıtılmalı, gerekliyse sentaktik çözümlemeler yapılmalıdır.
-Yazarın sistematik-strüktüralist veya dekonstrüktivistik sorgulama yöntemi konusundaki yeğlemeleri açıkça belli olmalı, eleştiride seçilen kavramlar mutlaka tanımlanmalıdır.
-Kavramları işlemedeki netlik, inandırıcılık ve özgülük metne artı değerler katacaktır.
-Metinsel akıcılık, tutarlılık, sürükleyicilik ve ifade estetiği önemlidir.
-Bir eleştiri metni geleceğe dair değer ve ilkeler tavsiye eder nitelikte veya bunları düşündürür nitelikte olmalıdır.


1.Türkiye Mimarlık Eleştirisi Örnekleri Seçkisi
Prof. Dr. Şengül Öymen Gür