Belkıs Uluoğlu'nun sunumundan notlar

15.03.2007

Mimarlığın nesnesi

20.yy. ortalarında tasarım süreçleriyle ilgileniyor.

Bilgi ve onun öznesi tasarımcı

_Mimarlığın nesnesini bir uca, öznesini ise diğer uca yerleştiren bu kopuş, nesnenin yapılı dünyası ile öznenin aklını yansıtan yazılı dünyası arasındaki mesafenin de artmasına neden olmuştur.
Oysaki mimarlıktan, bütün birbirinden kopuk alanların ürettiği bilgileri birbirleriyle ilişkilerini kurabilecek bir şemsiye kuramla tanımlayabilmesi beklenirdi.
Mimarlığın yapılı ve yazılı dünyasını ilintilendirecek girişimler.

_Mimarlığın Yazılı Kaynakları

Dökümler-Kayıtlar-Hesaplar
Düşünceler-Anılar
Kuramsal eserleri-Yorumlu görsel notları

Maria Carpo: Mimarlık ürününün tasarım süreci ile mimarlığın bilgisinin temsiliyet ortamı ilişkisini anlatan çalışması.
P. Tournikiotis:Tarih yazımlarının analizini yapan bir yazar.20’li yıllardan 60’lara kadar modernist düşünce ile üretilmiş tarih yazımları.
N.Peusner
E.Kaufmann
S.Gredian
B.Zevi
L.Benevolo

P.Collins:Tarihçilerin biçimleri üreten şeylere bakmalarını eleştiriyor.Bunun tersi de doğru.Yazılı kaynakların tümünün mimarlık üretimi olabileceğini düşünmek de hatalıdır.

F.Choay:Ütopyaları yorumluyor.

_De Architectura: İlk metin-Vitruvius
M.Ö.1.yy. Çizim içermiyor,9 tane şekil,tema,diyagram gibi şeyler içeriyor.”Deneyimi yazıya dökmek” -ilk girişim.

Orta Çağın Antik bilim ve felsefe eserlerini yeniden keşfetmeye olan ilgisi ve yanı sıra şehir insanının-yani burjuvazinin-ve kapitalist üretim ilişkilerinin gelişmesi 11-13.yy. arası iki önemli olgudur ve izleyen çağın yani Rönesans’ın hazırlayıcıları olmuşlardır.
Orta Çağ bir bilgi birikimi çağı olarak yorumlanabilir.
“Leonardo,daha çok üreten;Vitruvius,Alberti daha çok yazan”
Villard De Honnecourt eskiz defteri sözlü kültür çağı
Hümanizm,yeni çağın –Rönesans-kuramsal temelini oluşturur.
( Yeni Mimar sayı 5 Yaz Genişlemeleri 2 Ağustos-5 eylül 2004 Brunelleschi ve Donatello’nun hikayesi)

_De Re Aedificataria: Alberti-15.yy. El yazması kitap.Çizim-resim yok.Somut örnekler.”İlahi/evrensel kurallar biçiminde bir kuram arayışı”-İlk girişim.
Mimar, ilahi olana yaklaşır.
Aydınlanma 18.yy. Ansiklopediler 1760’lar
Yeni ruh hali İngiltere’de başlar, Fransa ve Almanya ile sonlanır.Hollanda, İtalya ve Amerika’da yansımaları görülmüştür.

-Deist: Tanrı saatleri kurar ve kenara çekilir,dünyevi işlere karışmaz.
-Pietist: Kişi ile Tanrı arasında ruhani sınıf yoktur,din aracısızdır ve kişiseldir.
-Ateist: (örneğin Holbach)
Diderot, Voltaire, Hume, Lessing, Mozart, Lavoisier, Kant; hepsi bu döneme aittir.
-Kopernik sonrası Kepler ve Galilei ile gelişen bilimsel bilgi 17.yy.
-Newton 18.yy. başı
-Descartes çok önemli (17.yy. ilk yarısı)
“Bilimin yardımıyla insan, doğanın sahibi ve efendisi olacak”
bilim ve felsefe, akıl ve beden, özne ve nesne birbirinden ayrılır.
-Yeni sınıflar, örneğin proletarya.
-Üretim biçimi ve araçlarında değişim.
Nüfus dağılımında değişim
Yeni bir bilimin doğuşu: toplumbilim
Tıpta ilerleme,modern tıbbın temellerinin atılması
-Sanatçının patronajdan bağımsızlaşması,tam bağımsızlaşma 19.yy.
-Kraliyet Mimarlık Akademisi’nin (ilk mimarlık okulu) Ecole des Beaux Arts kuruluşu (1797)

-Yayınların Altın Çağı
Folyolar: Campbell, Berlington, Kant, Gibbs, Ware
İlgi Avrupa dışı kültürlere yöneliyor.
Gotik üzerinde yoğun bir tartışma- klasisizmin tıkanması
Perrault, Ladoli, Lavgier
-yeni düzen arayışları-
19.yy. politik romantizm; Burke
19.yy. edebi romantizm; Dumas
Mill İngiliz, De Tocqueville ise Fransız liberalizminin sözcüsü olurlar.
Fourier, ortaklık fikrinden etkilenir.
Marx ekonomik, Engels toplumsal açıdan yeni bir örgütlenme modeli sunarlar.
Edebiyat- Balzac, Floger
-Kitlesel Üretim:Standart ve prefabrike parçalar
-Yeni enerji sistemleri:Ulaşım sistemlerinde devrim
yeni bina tiplerinin gelişmesi
Kitlesel üretim:Çelik, dökme/çekme, demir ve cam imalatındaki değişim
Yeni enerji sistemleri:asansör
-Seri üretim/tip –“yeni bir tarz?”
Tip+kompozisyon
Tip- bina tipolojisi-
Antrepolar, demiryolu istasyonları,hastaneler,hapishaneler,apartman blokları, büyük mağazalar,pasajlar.
Bütün stiller bir arada; Neoklasisizm, Hellenizm, İtalya klasisizmi, Neo-gotik...
Viollet-le-Duc: Strüktürel, akıcılık, soyutlar, rasyonellik
Ruskin: Zanaat ve mühendislikten koparılmış bir mimarlık yavan ve sanattan uzaklaştırıp, maddeleştirir, doğa düşkünü.
Duran “Precis” (1802-5-)
“Binayı değil mimarlığı konu edinen ilk girişim”
Bir Fransız neo klasisizmi el kitabı gibi...

MODERN DÜNYA
-modern akıl
-modern insan
-modern kuram
-modern eleştiri
Modern akıl: Hegelci düşünce
Özgürlük, tarihin temel hedefi
Tarih, tinin (Geist) açımlanması.
Çizgisel bir gelişim sonucu idole ulaşma hali.
Geçmişin reddi.
Modern insan: Bağımsız ve özgür olma anlayışı
Arı/saf takıntısı
Ticari kültürden ve süregitmekte olan düzenden kopma isteği
Ötekiler#Biz
-Le Corbusier
Mimarlık ve tasarım
Bizim için artık “tarzlar” yoktur, kendi çağımıza ait yeni bir tarz ortaya çıkmıştır, bir devrim olmuştur.
-Manifestolar
Futuristler: Sant Elia, Marinetti, Bauhaus, De Styl...
Modern kuram: Adolf Behre, diğerlerinin yazıları üzerine yazan ilk kitaplardan.
Christian-Norberg Schulz:Bir mimarlık kuramı gerekli ve mümkündür.Bu tasarımcının yaratıcı yeteneğini öldürmez diye savunur.
Schulz; kuramın kendisini tartışmak gerekmektedir.
Operatif çalışmalar: Peusner, Kaufmann, Gredian,Zevi, Benevolo
Yorum: Hitchcock
Eleştiri: Banham,Collins, Rawe, Colquhoun, Tafuri
[ Nezih Eldem ] Bina Bilgisi Mekan anlatıyor,ressam.
“Bir yerde bir zamanda tek bir çözüm vardır.”
-Almanya’da yeni bir okul kurulur W. Gropius önderliğinde.Bütün tarzlar reddediliyor.Sanat ve zanaat bir araya getirilmeye çalışılıyor.
Bauhaus (okul)
“Kara kutucular” girdi-çıktıya bakılır.
A.F.Osborn, beyin fırtınası tekniği
N.J. Garden, synectics tekniği

1-Matematik ve geometri
2-Sistem analizi ve eylemler araştırması
3-Katılıma modeller
1-C.Alexander, S.Chermayeff
2-analiz, sentez, değerlendirme
M.Asimow, B.Archer (design)
J.C.Jaes (mimar) Design methods

H.A.Simon ile H.W.J. Ritlel
Ritlel ve M.M.Weber “Dilemmas in a General Theory of Planning”
N.J.Habraken, Supports
J.F.C.Turner, Housing by People

Simon-tasarım sürecinin yapısına bakıyor.
1.adım, tasarım sürecini şeffaflaştırarak kontrol mekanizmaları geliştirmek.
2.adım, tasarımın kendine özgü yapısını açıklayabilmek.
C.M.Eastmen
Ö.Akın
D.Schön,G.Goldschmidt.

Tasarım sürecini yapay zeka ortamına aktarma girişimleri.

Post modern kuram
Post strüktüralizm
Jacques Derrida, Michel Foucault
Yeni Marksizm
Neo pragmatizm


Şahika Bulut